vaktinde (just-in-time)

Kültürel zaman anlayışımız zaman ve mekan ikilemini vakit üçüncüsüyle aşar. Gerek zaman gerekse mekanla tek başına muhatap olamadığımızdan vakit ile muhatap oluruz. O yüzden bir işin olup olmaması o işin yerli-yersiz ve zamanlı-zamansız olmasıyla vakitli-vakitsiz olmasından kaynaklanır.

zaman ve mekan ile vakit | Sufiyane
zaman ve mekan ile vakit | Sufiyane

Mekan geçmişten, zaman ise gelecekten gelerek şimdide buluşur. Böylece zaman ve mekan birlikteliği olan vakit şimdide oluşur. Zaman mekandan sonra yaratıldığından alemde yönün varlık sebebidir. Herşeyin yönlü olmasını zaman oku sağlar. Zaman oku gösterdiği yönün gerisinde geçmiş ve gelecekten geri-beslenerek yönünü ve hareketini korur.

zaman oku | Sufiyane
zaman oku | Sufiyane

Kültürel zaman ve mekan anlayışımız Feynman diyagramıyla paralellik göstermektedir. Işığın kırılma ve yansıma ile soğrulması diyagramın okunmasında yardımcı kavramlardır. Üçlü kavram setleri şu şekilde oluşturulabilir:

  1. Gelecek, zaman, güç, dalga
  2. Geçmiş, mekan, kuvvet, parçaçık
  3. Şimdi, vakit, iş, ışık
Feynman diyagramı | Sufiyane
Feynman diyagramı | Sufiyane

Aydınlığı ışığın olması ve karanlığı ışığın olmaması denilerek tanımlanması, ışığı gündüz ve geceyi birleştirip ayıran üçüncü olan gün kavramıyla özdeşleştirir. Tıpkı vaktin zaman ve mekanda olması gibi, gün de gündüz ve gecede, ışık ta aydınlık ve karanlıkta sürekli olarak bulunmaktadır.

Diğer yönden zaman ve mekan arasındaki ilişki zarf-ki-mazruf ilişkisi gibidir. Kuşatıcı olan ve herşeyi kuşatan zaman zarftır. Zarf tarafından kuşatılan ve zarf açıldığında muhatap olacağımız mazruf ise mekandır.

şimdi & burada | Sufiyane
şimdi & burada anlayışları | Sufiyane

Yorum yapın